Voggel (2)

Mie 2e verhaol bringt os nao d'r 18e iëw. Eech (d'r zilvere voggel va Mhaer) bin al 100 jaor aod es dis gebiede nao d'r Sjpaanse Successieoorlog van Sjpanje nao Oosteriek gunt, dur de Vrede van Utrech van 1713. Oet dae tied zun 'n paar dinger bewaard en de sjutteriej kint dan 'n heroplaeving.

Zoe is e paar papiere oet dae tied bewaard gebleve oe vanal oet aafgeleid kin were. In 1716 vrug de bevolking an de widvrow van Philipp Christoph de Loë of ze wer op d'r (haote) voggel maoge sjete, dat toen nog "Papegaijenschieten" hoosj. D'r oorlog hat dus och hie hoesgehouwe en de vraej is nao 1715 eindelik mer wer 's truukgekierd. Wae dat haote vuggelke hat aafgesjote en meech dat jaor dus gedrage hat, waet eech neet mie, dat bin eech vergette. Tja, och eech weer 'nne dag ouwer. Wal waet eech dat 't voggelsjete toen op Peenksmondig waor, op de wij vur de keerk, oongevaer oë noe 't Hillig-Hartbeeld sjtaet. 2 weke later waor de Broonk en 'n week daonao woort 't ledegeld opgemak, opgezope dus. Jao, och toen woort zich al get weggezope. Dié traditie waete ze noe nog good in iëre te hotte!

Wae meech 10 jaor later hat gedrage, in 1726, dat waet eech wal nog: dat waor d'r Hendricus Pullens, zigk mer d'r Hennie. Eech waet nog good dat de sjutteriej toen nog lang ging muzikante hou, nae die woorte iggeheurd. E sjtuk of 2 trommelerre en 2 trompetters, die woorte mit beer betaald; wat dat betref, is 't noe gans aandersj! In ing van die jaore waet eech nog dat 139 mansluuj bie de sjutteriej zote, dat waor toen aeglik 't ganse durp. Ofja, 2 durpe, want die va Tebannet waore d'r och bie. Sjterker nog: 76 keme oet Tebannet en Terhoorsj en mer 63 oet Mhaer!

Me lid zië van de sjutteriej, waor toen get gans aandersj wie noe. Vergeliek 't mer mit de joonkhaed, dao betaalt och 't ganse durp op Broonkmondig en de activiteite zun och beperk tot e paar weke in 't vurjaor. Zoe waor dat bie mieng sjutteriej toen och: ederaen waor lid, althans alle volwasse mansluuj, me neet ederaen leep mit. De sjutteriej besjtong alling mer in de weke vur en nao de Broonk en alling de luuj mit "tooijbaer" geweer moegte mitlaope.

Wat eech toen va Mhaer hub gezie? De 'van Imstenraedts' zun oetgesjtorve in 1668 en de 'de Loë's' woene in die jaore nog neet op 't kesjtiël. Names hun woent Balthazar du Prez es liënhiër op 't kesjtiël. Hee is sjout van de sjepebank en och 'capitaijn' van de sjutteriej, dus neet alling commandant, me och vurzitter, juus wie d'r kapitein van de joonkhaed noe nog.

De vraej zou neet hiel lang dore: de res van d'r 18e iëw wurd getaekend dur d'r Oostenriekse Successieoorlog (jaore '40), roofuvvervalle van bendes die me later 'bokkeriejers' zou goon neume (jaore '40 pies '70) en nao de Luukse Revolutie (tegeliek mit die i Paries in 1789) komme och nog 's de Franse troepe in de jaore '90 en die zouwe hie 20 jaor blieve, pies an Waterloo (1815).

Mieng vurrige verhäölkes:
Deel 1 - 1610-1620
Deel 2 - 1710-1720
Deel 3 - 1810-1820
Deel 4 - 1870-1880
Deel 5 - 1910-1914
Deel 6 - 1936-1950
Deel 7 - 1967-1978
Deel 8 - 1992-noe

Voggel (1)

Eech bin d'r zilvere kunningsvoggel va Mhaer en de kommende daag vertil eech wat eech allemaol hub mitgemak.

Dit bin eech

In dit uursjte gedeelte gun vur gans truuk nao 't begin. Mië geboortejaor zou 1617 zië, me wie komme ze dao aan? Wat waete ze va meech, van dae voggel? An d'r oonderkant van mienge sjtuuts zeente ze 2 zilvertaekes: ing 5-puntige sjter en de litter "Q". Die sjter is va Mestrich en die litter Q is van eind 1628 tot eind 1629 gebruuk. Dus ze waete al oë en wienie dat eech gekäörd bin, alling neet wae meech hat gemak, dat is wal jaomer. Eech hub mit mieng klauwe e sjtekske vas en dao aan hink e sjildsje mit e wape op, aeglik 2 wapes, 'n alliantiewape. Dat is van 't echpaar Winand van Imstenraedt en Mechtild van den Bongart Heyden. Dit zun de vurouwersj van de huidige kesjtiëlbewoeners. Dat echpaar is getrowd in 1602 en d'r Winand sjtirf in 1622. Dus eech bin minimaal van 1622 en die 1617 zou dus good kinne.

Wat sjpulde zich noe aaf in dae tiëd? Lot vur 's beginne mit d'r Winand. Dae gojje kloët is d'r 5e 'van Imstenraedt' dae i Mhaer op 't kestjiël zit. Zienge vurgenger, zienge pap d'r Gerard, kriet in 1564 de "Heerlijke Rechten" uvver Mhaer, hee is dus verheve tot "Hiër va Mhaer". Roond dae tied zou de sjutteriej och zeen opgerich en och in dae tied, in 1568 brik d'r 80-jäörige oorlog oet en in 1579 wurd Mestrich belegerd dur de Sjpanjole. 'nne Reurige tied dus. D'r Gerard sjtirf in 1572 en ff later wurd d'r Winand Hiër va Mhaer. Zoe wie deer noe wit, is dae in 1602 getrowd en urges in de 20 jaor die hee nog zou laeve, hat e meech lotte make en gesjoonke an de sjutteriej.

't Gong dus good mit d'r Winand. 7 jaor naodat e getrowd is, in 1609, kump d'r 'n wapesjtilsjtand tusje de Hollendere en de Sjpanjole. Dae zou tot 1621 dore en bekind were es 't 12-jäörig besjtand. In dae tied lut d'r Winand 't kesjtiël fleenk oetbreide: de ganse hoeve roond d'r kesjtiëlplei is in dae tied geboewd. Och in dae tied lut hee meech make en sjeenkt e meech an de sjutteriej. Welke kunninge meech toen hubbe gedrage en wie de sjutteriej toen oetzoog, is vur euch 'n vraog en vur meech 'n waet. De sjutteriej hou van 't begin aaf 'nne sjterke band mit 't kesjtiël en mit de keerk. Of de sjutteriej och besjermende take hou, vur 't kesjtiël of vur de bevolking, waete ze noe neet mie zekker. Wal waete ze dat in 1632 Mestrich wer 's belegerd wurd, dis kiër dur de Hollendere, dur Frederik Hendrik. De legers in dae tied woorte neet ummer (good) betaald en ze klauwde, verkrachde en plunderde regelmaotig. 't Is e woonder dat eech dae tied oongesjonde bin durgekomme en eech zal euch de ellende en de gruwelike taferele besjpare. 't Waor in eder geval 'nne tied van tengesjtillinge, in riek en erm, in zekkerhaed en oonzekkerhaed. Zoe good es d'r Winand 't hou, zoe sjlech houwe de gewoen luuj 't diks. Waore d'r ging misoogste, dan keem wal e leger mit heurseldaote of ander bendes langs die deech alles klauwde. Me zoe heftig en sjnel dat de legers en heersers keme en gonge, zoe langsem gong d'r tied. Gaene tied van internet of tillevies, van vleegmesjieng of oto, nae alles gong op z'n gemaak. D'r moes wal hel gewerk were, me d'r woort och oetbundig gefiës en bekans alles loog vas: 't beroep daste gongs were, 't geleuf daste houws, wienie op 't land gewerk moes were, nog juus neet mit wae daste zouws trowwe.

In 1648 kump d'r 80-jäörige oorlog ten einde, me lang zou de vraej neet dore, want d'r zonnekunning va Frankriek, better bekind es Louis XIV, trik op veroveringstochte. In 1673 wurd Mestrich wer 's belegerd en in dat gevech sjtirf 'nne Charles de Batz de Castelmore, dae graaf van Artagnan is. 5 jaor ieder, in 1668 sjtirf d'r zoën van d'r Winand, d'r Jan Adolf. Hee hat ging keender en dus kump 't kesjtiël bie zienge aangetrowde naef Philipp Christoph de Loë. Dao eindigt mië uursjte verhaol. 't Volgende bringt os nao d'r 18e iëw.

Mieng vurrige verhäölkes:
Deel 1 - 1610-1620
Deel 2 - 1710-1720
Deel 3 - 1810-1820
Deel 4 - 1870-1880
Deel 5 - 1910-1914
Deel 6 - 1936-1950
Deel 7 - 1967-1978
Deel 8 - 1992-noe

Voggel

Zoewie ederaen wit, zit eech in de sjutteriej va Mhaer. Eech bin 't levvende bewies van dat kaof dat nog ummer neet wil zoepe. Zelfs nao 20 jaor, want in 1993 bin eech lid gewore en bin dus noe al 20 jaor lid. Eech bin begonne es burdsjesdrager, daonao klaroenblaozer en daonevve sjeet en exerceer eech mit en hub in versjillende commissies gezete en zit noe al 3 jaor es secretaris in 't besjtuur.

Ing van de interessante dinger an de sjutteriej, is de historie. Edere nuje kunning sjeenkt e zilvere sjild en dat were d'r dus ummer mië. De oudste zun bekans 300 jaor aod. D'r voggel is zelfs nog ouwer: bekans 400 jaor! Bekans zoe aod wie de sjutteriej zelf. Edere kunning hat dae voggel, dat sjtuk zilver, dat kunswerk vasgehat, gedrage, gepoets en an ederaen lotte zië.

En dat intrigeert meech. Dae voggel is mitgesjlip nao alle oetheuk, van sjuttersfiëste tot caffies, van Oosteriek tot Krakau. Dae voggel hat Mhaer en umgeving in 4 iëwe zeen verendere, de luuj, de sjtraote, de klijjer, de taal, in oorlog en vraej. Wat noe es dae voggel hui kinne kalle? Wat es vur truuk kinne kieke in de owwe van dat vuggelke? Wat hat dae allemaol gezië? Wat hat dae allemaol mitgemak? Eech probeer in 8 dele e beeld te sjetse van wat dae mitgemak hat.

Mieng verhäölkes:
Deel 1 - 1610-1620
Deel 2 - 1710-1720
Deel 3 - 1810-1820
Deel 4 - 1870-1880
Deel 5 - 1910-1914
Deel 6 - 1936-1950
Deel 7 - 1967-1978
Deel 8 - 1992-noe