Top Klassiek 1

Op dis website were de - volges hun - 100 bitste klassieke muzieksjtukke geneumd.

Van piano- en vioëlconcerte bin eech neet zoe'ne fan, mè opera's, symfonië en väöl misse kinne meech wal bekore.

Hie mieng aege top 10 van operasjtukke:

1. "Brindisi" (dreenkleedsje) oet d'r opera La Traviata (de dolende) van G. Verdi.
De courtisane Violetta gief e fiës (mit 't dreenkleedsje) en dao verklaort Alfredo häör de leefde. Ze gun samewoene op 't Franse platteland, mè dan dwingt zienge pap häör um hem te verlotte. Hee wurd koëd op häör, mè es hee te waete kump dat ze dit oonder dwang deeg, vrug hee um vergeving en die kriet hee, terwiel zie in zieng erme sjtirft.

(G. Verdi - Il Traviata)

2. "Der Vogelfänger bin ich ja" oet d'r opera (soms uursjte musical geneumd) Die Zauberflöte van W.A. Mozart.
Och dizze opera is hiel sprookjesachtig en hat mierdere depere laoge van betaekenis. Bekindste sjtuk is "die Königin der Nacht", mè och de ontmoeting tusje Papageno en Papagena: "pa pa-pa, pa pa-pa, pa-pa-pa-pa" enz. Papageno sjtaet symbool vur de natuur in d'r miensj en is helper van Tamino, dae op zeuk is nao Pamina, de dochter van 'die Königin'.

(W.A. Mozart - Zauberflöte)

3. "Anvil Chorus" (Aambeeld koor) of "Coro di Zingari" (Zigeunerkoor) oet d'r opera Il Trovatore (d'r Troubadour) van G. Verdi.
D'r Graaf Di Luna en d'r troubadour Manrico sjtrieje um de leefde van Leonora, gravin van Sargosto. D'r Graaf hat zie breurke verlore nao 'n beheksing van 'n zigeuner. Pas es d'r Graaf d'r troubadour Manrico hat lotte exercutere, mak Azucena (de mam van Manrico) bekind dat zie neet 't breurke, mè häör aege keend hat verbrand en dat Manrico dus 't bewuste breurke is en dat Di Luna dus z'n aege breurke hat lotte onthoofde.

(G. Verdi - Il Trovatore)

4. "Barcarolle" (Gondelleedsje) oet d'r opera Les Contes d'Hoffmann (Vertillinge) van Offenbach.
D'r dichter Hoffmann vertilt in driej verhaole uvver zieng oonbereikbare of mislukte leefdes. Oeteindelik gaet zienge vijand mit die leefde laope en hee verluus zichzelf in d'r drank.

(Offenbach - Tales of Hoffsmann)

5. "Habanera" oet d'r opera Carmen van G. Bizet.
Carmen wirk mit e gans dael vrolluuj in 'n sigarefabriek in Sevilla. Zie is de verleidelikste en ze wit och d'r brigadier Don José te verleide, terwiel hee aeglik mit Micaëla zou trowwe. Es Carmen nao 'n vechpartiej vas zit, bevriejt Don José häör, mè kump dan zelf vas te zitte. Hee vermoord zienge baas Zuniga en wurd zoe gedwonge zich bie de sjmokkelerre aan te sjlete. Carmen mot oondertusje al nix mie van hem hubbe en is gevalle vur d'r sjterevechter Escamillo. Don José wit hem in e duel te versjloon en Carmen vurkumt dat e hem vermoordt, mè noe mot ze gaar nix mie van 'm hubbe. Es ze zich wer tengekomme in de arena, sjtik Don José Carmen neer, op 't zelfde moment es dat Escamillo d'r sjteer versjlaet en 't publiek begint te juiche.

(G. Bizet - Carmen)

6. "Nessun dorma" oet d'r opera Turandot van G. Puccini.
Turandot is gebaseerd op e sprookje mit d'r zelfde naam en gaet uvver 'n Chinese prinses die Turandot heesj, die de dochter is van d'r keizer. Edere preens dae mit häör wilt trowwe, mot 3 raadsels oplosse en andersj volgt executie. D'r preens Calaf lost ze oeteindelik op.

(G. Puccini - Turandot)

7. "Commendatore" oet d'r opera Don Giovanni van W.A. Mozart.
Don Giovanni is 'nne vrolluujversjlinder, vermoordt zelfs d'r pap (Il Commendatore) van ae maedsje (Donna Anna) en ummer mië luuj zun oet op wraak. Totdat Don Giovanni op d'r keerkhof bie 't graf van Il Commendatore tenge e beeld reup dat e oetgenudig is vur 't ete; 't beeld knik. Oonder 't ete liek 't beeld vur de däör en 't reup Giovanni op um z'n leve te bettere, mè hee weigert en wurd dur helse vlamme verzjwolge.

(W.A. Mozart - Don Giovanni)

8. "Slavenkoor" oet d'r opera Nabucco van G. Verdi.
Nabucco is gebaseerd op e biebels verhaol. D'r kunning van Babylon, Nabucco, hat de jude uvverwonne. Zieng oudste dochter Abigaille hat zichzelf tot kunningin oetgerope en misleidt hem um z'n zegel te zitte op 't doëdvonnis van alle jude en dus och van zieng - bekierde - twiede dochter Fenena. Juus vur de exercutie vrug hee 't afgodsbeeld te vernietige, wat dan och gebäört, zoonder dat aene d'r aan kump. Nabucco vrug dan an zieng volk um d'r juudse god te knele.

(G. Verdi - Nabucco)

9. "Figaro" oet d'r opera Il Barbiere di Siviglia (d'r kapper van Sevilla) van G. Rossini.
D'r graaf van Almaviva wil trowwe mit Rosina, die inwoent bie 'nne ouwe dokter Bartolo, dae och mit häör wil trowwe. D'r graaf verklijt zich e paar kier, zoedat ze neet vur zienge titel zou valle, mè och um zoe d'r dokter te ontwieke. Oeteindelik lukt 't - mit hulp van d'r kapper Figaro - um mit Rosina te trowwe.

(G. Rossini - Il Barbiere di Siviglia)

10. "Voi Che Sapete" oet Le Nozze de Figaro (Broelof van Figaro) van W.A. Mozart.

(W.A. Mozart - Le Nozze de Figaro)

Jubileum 700 jaor

Es in 1290 Margaretha, joonkvrow van Noorwege en litste naokommeling van d'r Sjotse kunning Alexander III sjtirf, sjtirf dus och de Sjotse kunningsfamilie en kump d'r troën in han van Eduard I, kunning van Ingeland, dae dao 'nne vazal neerzit. Dae vazal wurd al gauw te sjots en belandt in de beruchte Tower of London. Mè tegeliek mit 't sjterve van Margaretha, wurd 'nne oonafhankelikhaedsoorlog gebore in Sjotland: the War of Independence.

(Highland Cathedral)

William Wallace (bekind van 'Braveheart') leidt de Sjotte nao 'n belangrieke uvverwinning bie Stirling Bridge, op 11 september 1297. Juus wie in Belsj de Guldensporenslag (1302) wurd dao al 5 jaor ieder de tot dan oonuvverwinnelik geachte ridders / zjoër-cavalerie versjlage. In d'r film gebäört dit mit lang sjpere, es e soort Griekse phalanx, mè in feite gebäörde dit op 'n brugk, oe de zjoër-cavalerie, de diek gepantserde ridders, aen vur aen uvverheen moeste en dus och aen vur aen opgewach en aafgesjlach koeste were. Dat juus die essentiële brugk weggelotte is in d'r film is natuurlik erg jaomer; d'r sjlag wurd dao dus och Battle of Stirling en neet Battle of Stirling Bridge geneumd!

(They may take our lives, but they'll never take our FREEDOM!)

William Wallace wurd in 1305 verraoje en in Londe ter doëd veroordeeld en geëxecuteerd. E jaor later kump Robert the Bruce names Sjotland in opsjtand. Hee vermoord zienge rivaal John - the Red - Comyn en kriet daonao de sjteun van de aander Sjotse clans.
Op 23-24 juni 1314 wurd de oonafhankelikhaed besjlis in d'r Sjlag bie Bannockburn. Dit liegk e paar kilometer zuideliker dan Stirling Castle, dat zich juus d'r vur hou uvvergegeve an de Sjotte, umdat ze ging versjterking kroge. Eduard II van Ingeland (zoon van in 1307 gesjtorve Eduard I) keem mit 25.000 man aan bie Bannockburn, oë hee dur 9.000 man woort opgewach, oonder leiding van Robert the Bruce en de ouw kapiteins van William Wallace. Bie dizze sjlag gebruukde de Sjotte wal de phalanx (de 'schiltron'), de land sjpere um de cavalerie te versjloon. En dat lukde. Robert the Bruce wis zelf 'nne Ingelsje ridder te versjloon: hee sjpleet mit zieng sjtriëdbiel zienge helm en kop in twie.
Op d'r twiede daag wis de cavalerie opnuuj neet dur de schiltrons heen te breke, ze woorte truukgedreve en de Sjotte rukde wiër op. De Ingelsje zote klem, tusje de oprukkende Sjotte en de river Forth. Mit 10.000 man verlees en kunning Eduard II dae vlugde, wonne de Sjotte d'r sjlag. 10 jaor later woort Sjotland opnuuj oonafhankelik, mit 't Verdrag van Edinbrugh-Northampton. Dit zou dore tot 1707, es 't Sjotse en Ingelsje parlement de Act of Union taekene en de twie kunninkrieke opgunt in Groët-Brittannië.

Precies 700 jaor nao d'r Sjlag bie Bannockburn, op 18 september 2014, kroge de Sjotte middels e Referendum de vraog: "Vinse dat Sjotland oonafhankelik mot were?"
Mit 'n opkoms van roond de 85%, sjtimde 45% vur en 55% tenge oonafhankelikhaed. Sjotland blief dus bie 't Verenigd Kunninkriek en zoe blief de "Act of Union" van 1707, nao 307 jaor besjtoon!

Bekiek hie aander jubilea.

Dynastie 2

Biename zun de vurläöpers van achtername en dus e sjtuk ouwer. Mit name in d'r tiëd dat keender nao verwante familielede geneumd woorte, waor 't dus nudig um väölvurkommende (väör)name te oondersjijje. Welke Huub of welke Jean bedoelse noe? Dus were biename gegeve, zoe wie 't beroep, 'n lichamelik kenmerk of van hun vurouwersj. Zoe gebäörde dat och bie kunninge, keizers en aander leiders. Ze kriege och dik 'n rangnummer - Lodewiek d'r 14e, d'r 15e en d'r 16e - mè e sjtuk handiger is 'nne bienaam.

Waarom Björn "de Geheimzinnige"
werd genoemd, zal altijd een raadsel blijven

D'r miëst prestigieuze bienaam is natuurlik "de Grote", zoe wie Alexander de Grote, Constantijn de Grote, Frederik de Grote en Karel de Grote.

Zoe hoosje de ouwersj van Karel de Grote: Pepijn de Korte en Bertrada met de Grote Voeten. Karels opa hoosj dan wer Karel Martel (dat 'hamer' betaekend). Karels keender heesje o.a. Pepijn met de Bult, Karel de Jongere en Lodewijk de Vrome en dao de keender van Karel de Kale (mit keend Lodewijk de Stamelaar) en Lodewijk de Duitser, en dao wer e keend van is Karel de Dikke, wat och genog zet.

Hendrik de Hete
heette Hendrik de Hete
omdat zijn vader
ook Hendrik heette

Jan zonder Vrees is dan wer e keend van Filips de Stoute (van stoutmoedig, dapper en dus och zoonder vrees) en zieng aege keend heesj - verneumd nao zienge opa - Filips de Goede. Dat stoutmoedige blief in de familie, want Filips keend heesj Karel de Stoute.

De ouwersj van Karel d'r Viefde hoosje Filips de Schone (waor erg knap en hou väöl maitresses) en Johanna de Waanzinnige. Die woort zoe geneumd, umdat ze Filips nao zienge doëd hat lotte balseme en in 'n loëj kis nevve häör bid leet zitte. Edere dag opnuuj keek ze of hee toch neet tot leve waor gekomme en och probeerde ze 'm dik wakker te poene. Naodat ze mit 't liëk op rees gong, woort ze toch mer krankzinnig verklaord en opgesjlote.

Wiër hubse nog de apostele Jacobus de Meerdere en Jacobus de Mindere, kunninginne Elisabeth "the Virgin Queen", Bloody Mary, Willem de Zwijger en Jan zonder Land, breurke van Richard "Leeuwenhard".